5 dấu hiệu điển hình cảnh báo rối loạn nội tiết tố nữ

Rối loạn nội tiết tố nữ thường dễ bị nhầm lẫn với căng thẳng, thiếu ngủ,… Do đó, nhiều người thường chủ quan và không theo dõi cẩn thận. Vì vậy, việc nhận biết sớm những dấu hiệu bất thường giúp chị em chủ động thăm khám, xác định nguyên nhân và có hướng xử trí phù hợp.

Vậy, rối loạn nội tiết tố nữ là gì?

Rối loạn nội tiết tố nữ là cách gọi phổ biến cho tình trạng cơ thể có quá nhiều, quá ít hoặc phản ứng bất thường với một hay nhiều hormone. Không chỉ estrogen và progesterone, các hormone tuyến giáp, insulin, cortisol, prolactin và androgen cũng có thể ảnh hưởng đến sức khỏe của phụ nữ.

Sự thay đổi nội tiết có thể xuất hiện tự nhiên trong tuổi dậy thì, thai kỳ, sau sinh, giai đoạn tiền mãn kinh và mãn kinh. Ngoài ra, tình trạng này còn có thể liên quan đến hội chứng buồng trứng đa nang, bệnh tuyến giáp, căng thẳng kéo dài, thay đổi cân nặng, chế độ sinh hoạt hoặc một số loại thuốc.

Dưới đây là 5 dấu hiệu thường gặp cần lưu ý.

1. Chu kỳ kinh nguyệt thay đổi bất thường

Chu kỳ kinh nguyệt chịu ảnh hưởng trực tiếp của nhiều hormone. Vì vậy, kinh nguyệt không đều thường là một trong những dấu hiệu rối loạn nội tiết tố nữ dễ nhận biết nhất.

Những thay đổi đáng chú ý có thể bao gồm:

• Kinh nguyệt đến sớm hoặc muộn thường xuyên;
• Mất kinh trong nhiều tháng nhưng không mang thai;
• Lượng máu kinh nhiều hoặc ít bất thường;
• Thời gian hành kinh kéo dài;
• Ra máu giữa hai kỳ kinh.

Một vài chu kỳ thay đổi do căng thẳng, giảm cân đột ngột hoặc vận động quá sức chưa chắc là bệnh lý. Tuy nhiên, kinh nguyệt bất thường kéo dài có thể liên quan đến hội chứng buồng trứng đa nang, rối loạn tuyến giáp, tăng prolactin hoặc giai đoạn tiền mãn kinh. Bệnh tuyến giáp cũng có thể khiến kinh nguyệt trở nên rất ít, nhiều, không đều hoặc ngừng trong nhiều tháng.

2. Da nổi mụn, tiết nhiều dầu hoặc tóc thay đổi

Mụn có thể xuất hiện trước kỳ kinh do biến động hormone sinh lý. Tuy nhiên, nếu mụn kéo dài, khó kiểm soát, tập trung nhiều ở vùng cằm và đường viền hàm, đồng thời đi kèm kinh nguyệt không đều hoặc lông phát triển bất thường, bạn nên chú ý đến nguy cơ mất cân bằng androgen.

Nồng độ androgen cao có thể làm tuyến bã nhờn hoạt động mạnh hơn, khiến da tiết nhiều dầu và dễ nổi mụn. Một số phụ nữ còn gặp tình trạng:

• Lông mặt hoặc lông cơ thể mọc rậm hơn;
• Tóc thưa hoặc rụng nhiều ở vùng đỉnh đầu;
• Da sạm màu, dày hơn ở cổ hoặc nách;
• Mụn tái phát dai dẳng dù đã chăm sóc da phù hợp.

Đây là nhóm biểu hiện thường gặp ở người mắc hội chứng buồng trứng đa nang. Tuy nhiên, mụn và rụng tóc cũng có thể do chăm sóc không phù hợp, thiếu chất, bệnh da liễu hoặc tác dụng của thuốc, nên không thể chỉ dựa vào những biểu hiện này để tự kết luận.

3. Cân nặng thay đổi không rõ nguyên nhân – cảnh báo nguy cơ rối loạn nội tiết tố nữ

Tăng hoặc giảm cân dù chế độ ăn uống và vận động không thay đổi đáng kể có thể là một dấu hiệu cần kiểm tra. Hormon tuyến giáp, insulin, cortisol và hormone sinh dục đều tham gia điều hòa chuyển hóa, cảm giác đói, phân bố mỡ và khả năng sử dụng năng lượng của cơ thể.

Tình trạng tăng cân, đặc biệt ở vùng bụng, khó giảm cân hoặc thường xuyên thèm đồ ngọt có thể xuất hiện ở người bị kháng insulin hoặc hội chứng buồng trứng đa nang. Ngược lại, sút cân nhanh kèm hồi hộp, run tay, đổ nhiều mồ hôi hoặc khó ngủ có thể liên quan đến tuyến giáp hoạt động quá mức.

Cần lưu ý rằng cân nặng còn chịu tác động của lượng calo tiêu thụ, mức độ vận động, thuốc đang dùng, giấc ngủ và nhiều bệnh lý khác. Vì vậy, thay đổi cân nặng chỉ mang ý nghĩa cảnh báo khi được xem xét cùng những triệu chứng đi kèm.

4. Mệt mỏi, mất ngủ và tâm trạng thất thường

Hormone có ảnh hưởng đến năng lượng, giấc ngủ và cảm xúc. Khi nội tiết tố thay đổi, phụ nữ có thể cảm thấy mệt mỏi kéo dài, khó ngủ, ngủ không sâu, khó tập trung hoặc dễ cáu gắt.

Ở giai đoạn trước kỳ kinh, sự thay đổi estrogen và progesterone có thể gây ra các triệu chứng như thay đổi tâm trạng, lo âu, mệt mỏi, khó ngủ, đầy bụng hoặc đau đầu. Những triệu chứng này thường giảm sau khi kỳ kinh bắt đầu.

Trong giai đoạn tiền mãn kinh, nội tiết biến động còn có thể đi kèm bốc hỏa, đổ mồ hôi ban đêm và suy giảm chất lượng giấc ngủ. Tuy nhiên, mệt mỏi và tâm trạng bất ổn cũng có thể bắt nguồn từ thiếu máu, trầm cảm, lo âu, thiếu ngủ hoặc áp lực công việc. Nếu các biểu hiện kéo dài và ảnh hưởng đến sinh hoạt, người bệnh nên được đánh giá toàn diện thay vì chỉ tự bổ sung sản phẩm “cân bằng nội tiết”.

5. Giảm ham muốn và khô âm đạo triệu chứng của rối loạn nội tiết tố nữ

Estrogen góp phần duy trì độ ẩm, độ đàn hồi và sức khỏe của mô âm đạo. Khi nồng độ estrogen giảm, phụ nữ có thể gặp tình trạng khô, ngứa hoặc khó chịu ở vùng kín, đau khi quan hệ và giảm ham muốn.

Các biểu hiện này thường xuất hiện trong thời kỳ sau sinh, đang cho con bú, tiền mãn kinh hoặc mãn kinh. Khô âm đạo còn có thể làm tăng cảm giác tiểu buốt, tiểu nhiều hoặc nguy cơ nhiễm trùng đường tiết niệu tái diễn.

Dù vậy, giảm ham muốn không chỉ liên quan đến hormone mà còn chịu ảnh hưởng của căng thẳng, chất lượng mối quan hệ, sức khỏe tâm lý, bệnh nền và thuốc điều trị. Việc xác định đúng nguyên nhân là cơ sở để lựa chọn phương pháp hỗ trợ phù hợp.

Làm gì khi nghi ngờ rối loạn nội tiết tố nữ?

Trước khi đi khám, bạn nên ghi lại chu kỳ kinh, thời điểm xuất hiện triệu chứng, thay đổi cân nặng, giấc ngủ và các thuốc hoặc thực phẩm bổ sung đang sử dụng. Đồng thời, hãy duy trì chế độ ăn cân đối, ngủ đủ, vận động phù hợp và kiểm soát căng thẳng.

Không nên tự dùng thuốc nội tiết hoặc sản phẩm được quảng cáo là “điều hòa hormone” khi chưa xác định nguyên nhân. Năm dấu hiệu trên chỉ có giá trị cảnh báo, không phải tiêu chuẩn chẩn đoán. Thăm khám đúng thời điểm sẽ giúp phát hiện nguyên nhân và có hướng xử trí an toàn, phù hợp với từng người.